حوادث شيميايي
مقدمه
تاريخچه استفاده از گازهاي شيميايي
تعريف پروفايل
اهداف
برنامه ها
فعاليت ها
حادثه شيميايي چيست؟
وظايف نيروهاي واكنش سريع
مشكلات بهداشت عمومي در اثر بروز حوادث شيميايي
پيامدهاي حوادث شيميايي
مرگ و مير و بيماري
هزينه هاي ناخواسته
دادخواهي و غرامت
نقش دولت در حوادث شيميايي
توصيه هايي براي عمليات در سطوح منطقه اي
مقدمه:
1.بيش از 29 ميليون ماده شيميايي به ثبت رسيد اما كمتر از 1000 ماده شيميايي بصورت تجارتي است . حدود 70000 ماده شيميايي در حجم هاي بيش از يك تن و حتي بعضي از آنها به مقاديري در حدود ميليون ها تن توليد شده اند. در حال حاضر حدود 1تا2 ميليون ماده شيميايي در بازار جهاني وجود دارد . در سال 1998 حدود 1500ميليون دلار ماده شيميايي فروخته شده كه نسبت به سال 1970 ده برابر افزايش نشان داده است .در حدود 7 درصد در آمد كل كشورهاي صنعتي و 9 درصد در تجارت بين المللي مربوط به مواد شيميايي مي باشد . همچنين 10 درصد انرژي دنيا و 43 درصد مصرف آب دنيا براي توليد مواد شيميايي در كارخانجات مصرف شده است.
مركز اروپايي ، رشد ساليانه صنايع شيميايي را 3 درصد پيش بيني كرده است . توليد مواد شيميايي از كشورهاي صنعتي به كشورهاي درحال رشد نيز گسترش يافته است . در كشورهاي صنعتي امروزه به توليد مواد شيميايي لازم در زندگي انسان كه نياز به تكنولوژي نوين دارد توجه بيشتري مبذول ميگردد.
بر اساس برآوردهاي آماري در حدود 2000 تا 3000 ماده شيميايي جديد هر ساله توليد و وارد بازار ميشود كه با پيشرفت تكنولوژي اين ميزان قطعا افزايش خواهد يافت.
سميت تعداد زيادي از مواد شيميايي و اثرات سوء آن بر انسان مطالعه شده است ولي با توجه به افزايش روز افزون اين مواد باز هم بايستي اينگونه مطالعات افزايش يابد . دفع مواد شيميايي زايد هر ساله حدود400 ميليون تن برآورد شده كه در شرايط نامناسبي صورت مي گيرد.
افزايش تماس با مواد شيميايي مورد مصرف در كشاورزي بويژه آفت كش ها ، نيترات ها و علف كش ها سلامت بسياري از انسان ها را بخطر انداخته است. متأسفانه آمار جهاني دقيقي در مورد بيماريزايي و مرگ و مير ناشي از مواد شيميايي وجود ندارد . در سال 1990 شيوع جهاني مسموميت را بش از 129 در ميليون و مرگ و مير را 242000 برآورد كرداه اند . مرگ و مير در جنس مرد 80 ميليون و در جنس زن حدود 59 ميليون در همان سال تخمين زده شده است.در آمريكا مسموميت ناشي از آفت كش ها ساليانه 80 ميلون دلار هزينه داشته است.
تاريخچه استفاده از گازهاي شيميايي:
* اولين گاز سمي كه بكار برده شد كلر بود . اين گاز توسط آلمانها عليه بلژيكي ها بكار برده شد.
•* دومين گاز سمي كه در جنگ جهاني اول بطور گسترده بكار برده شد گاز خردل بود.
اين گاز از اتيلن كه بنام گاز سوزاننده معروف است تهيه مي شود . اصولا گاز نبوده بلكه حاصله از مواد نفتي است.
80 درصد تلفات جنگ جهاني اول متعلق به گاز فسژن است. اين گاز از تأثير كلر بر منواكسيد كربن تهيه مي شود و يكي از كشنده ترين گازهاست .
•سه هدف را در استفاده از اين گازها دنبال مي كنند:
1-به قصد قتل و صدمه :
مانند گازهاي تاولزا، گازهاي اعصاب، گازهاي خون و گازهاي خفه كننده، گازها آتشزا
2-به قصد اذيت كردن طرف مقابل:
مانند گازهاي مهوع و اشك آور
3-به قصد استتار:
الف) گازهاي اعصاب
Sarin 1-سارين
Taban 2-تابان
Soman3-سومن
اين گازهاي منع كننده كولين استراز ها هستند كه باعث تجمع مقادير زياد استيل كولين و در نتيجه تحريك و تشديد فعاليت پاراسمپاتيكي مي شوند.
•راههاي ورود :
- پوست
- دستگاه تنفس
•علائم مسموميت:
•* الف) نوع حاد :
اين علائم شامل بي اشتهايي ، ترشح زياد بزاق ، ريزش اشك ، درد هاي شكمي ( اسپاسمي ) ، ضعف ، تشويش ، لرزش زبان و پلك ها ، تند شدن مردمك و كند شدن ضربان قلب
•ب) نوع مزمن:
بدليل توقف اثر كولين استراز اين مواد ( خصوصا تابون ) ممكن است 2 تا 6 هفته در بدن بماند.
•* مسموميت شديد:
اسهال شديد ، نوك سوزني شدن مردمك ، اشكال در تنفس ، ادم حاد ريه ، سيانوز، عدم كنترل ادرار و مدفوع ، تشنج و كوما
* درمان:
- باز نگاه داشتن مجاري تنفسي و كنترل تشنج
- شستشوي پوست با آب و صابون
- تحريك براي استفراغ
- ( پادتن اين سم آتروپين است )
تعريف پروفايل:
پروفايل ملي ايمني شيميايي كه پيش نويس يك سند است ، وسعت و طبيعت مواد شيميايي در كشور ، پتانسيل خطرزايي و فوايد آن را در چرخه زندگي ( از توليد تا انهدام ) و زير بناي ملي در زمينه قابليت ها و توانايي هاي مديريت مواد شيميايي را نشان داده و نقاط ضعف و قدرت و خلاء ها را نمايان مي سازد.
بطور كلي پروفايل ملي ايمني شيميايي اطلاعاتي در باره نوع، مقادير توليد مواد شيميايي ، فرموله نمودن ، واردات ، حمل و نقل ، استفاده و انهدام و الويت هاي مربوطه را بيان مي كند.
اهداف برنامه ايمني شيميايي:
1-فراهم نمودن پايه هاي غلمي جهت استفاده ايمن از مواد شيميايي از طريق ارزيابي خطر براي محيط و انسان ، اين اطلاعات به آن معناست كه كشورها برنامه هاي ايمني شيميايي خود را در اين زمينه ارتقاء دهند.
2-ارتقاء قابليت هاي ملي در جهت ارتقاء ارائه فوريت ها و حوادث شيميايي و بررسي اثرات زيان آور تماس با مواد شيميايي.
برنامه ايمني شيميايي:
پيشگيري و مديريت اثرات كوتاه مدت و بلند مدت مواد شيميايي بر روي انسان و محيط زيست از توليد ، استفاده تا انهدام آن، لذا مديريت صحيح مواد شيميايي از ديدگاه زيست محيطي داراي شش محور است :
1- گسترش و سرعت بخشيدن به ارزيابي بين المللي خطرات احتمالي مواد شيميايي
2- هماهنگي در طبقه بندي مواد شيميايي و الصاق بر چسب بر ظروف حاوي مواد شيميايي
3- تبادل اطلاعات در مورد مواد شيميايي و خطرات احتمالي اين مواد
۴- تدوين برنامه هاي كاهش خطرات احتمالي
5- افزايش ظرفيت ها و قابليت هاي ملي براي مديريت مواد شيميايي
6- جلوگيري از حمل و نقل بين المللي و غير قانوني توليدات سمي و خطرناك
فعاليت ها:
۱- توسعه و اشاعه ارزيابي خطر در رابطه با سلامت انسان و محيط در زمان مواجهه مواد شيميايي و تهيه و تدوين آئين نامه هاي بهداشتي
2-ارتقاء و تقويت هماهنگي در استفاده از روشهاي آزمايشگاهي و زيست محيطي و اپيدميولوژيكي و ساير روشهاي مناسب براي ارزيابي خطرات محيطي و انساني مخاطرات شيميايي
3-ارتقاء تحقيقات در جهت تقويت سطح علمي ارزيابي خطر در محيط براي تأمين مديريت مؤثر مواد شيميايي
4- ارتقاء همكاريهاي فني با اعضاء ساير كشورها بخصوص كشورهاي درحال توسعه
۵- ارتقاء مؤثر همكاريهاي بين المللي در زمينه فوريت ها ، حوادث شيميايي
6- هدايت برنامه هاي ملي براي جلوگيري و نحوه برخورد صحيح با مسموميت هاي شغلي
7-هماهنگي در زمينه طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي
8- ارتقاء توسعه منابع انساني در زمينه نيازمنديهاي ذكر شده در بالا
حادثه شيميايي چيست؟
حادثه شيميايي نشت يا خارج شدن ناخواسته و ناگهاني و كنترل نشده ماده شيميايي در حجم بسيار زياد حادثه شيميايي مي تواند در هر زمان و در هر مكاني اتفاق بيافتد.
در حادثه شيميايي بايد نيروهايي با واكنش سريع و آموزش ديده سريعا وارد شده و اقدامات لازم را انجام دهند.
وظايف نيروهاي واكنش سريع عبارت است از :
- ارزيابي افراد در معرض، ارزيابي جامعه ، تأمين مدارك و شواهد دال بر تعداد افرادي كه دچار بروز بيماري و مرگ و مير شده اند.
- پيگيري افرادي كه در معرض حادثه شيميايي قرار گرفته اند.
- اقدامات نيروهاي واكنش سريع آموزش ديده در حادثه شيميايي
در حوادث شيميايي بايد كارهاي زير را انجام داد( بر حسب الويت)
- افراد را نجات دهيد
- آتش يا خروج مواد شيميايي را مهار كنيد
- از افزايش حادثه ديدگان جلوگيري كنيد
- رفع آلودگي را شروع كنيد و راههاي حياتي را باز كنيد
- از خرابي مجدد جلوگيري كنيد
مشكلات بهداشت عمومي در اثر بروز حوادث شيميايي:
حوادث شيميايي همانگونه كه گفته شد ممكن است در هر جا و در هر زمان بروز نمايد حتي در جاهايي كه هيجگونه تأسيسات شيميايي نيز وجود نداشته باشد ممكن است بوقوع بپيوندد.
ممكن است حوادث كوچك يا بزرگ باشد . حوادث كوچك جمعيت را دربر مي گيرد اما نبايد با اين سادگي با آنها نگريست بلكه كوچك بودن حادثه مي تواند سبب بروز بيماري و ناتواني هاي جدي ، مرگ و مير، نشويش و اظطراب عمومي و خدشه در ارائه خدمات اورژانسي شود.
تجارب نشان داده است كه آمادگي يكي از فاكتورهاي مهم و مفيد در مديريت حوادث شيميايي است. يكي از راههاي مهم براي آمادگي ، مبارزه با حادثه ( مانند مسدود كردن راه هاي نشت ماده شيميايي ، مبارزه با آتش سوزي و غيره ...) درمان پزشك و غيره است
در 6 جولاي 1988 راننده تانكر حامل 20 تن آلومينيوم سولفات را به اشتباه در مخزن آبي كه بصورت اتوماتيك كلر زني مي شد تخليه نمود. بدليل اينكه ساعاتي پيش مخزن دچار مشكل تمنيكي شده بود علي رغم اينكه نتايج افزايش آلومينيوم و سولفات را به ميزان آلومينيوم به 000/620ميلي گرم بر ليتر و ميزان سولفات به 000/500/4 ميلي گرم بر ليترو پ هاش ( نيز 9/3 تا 5 را نشان داد ولي تا چند روز بعد كسي متوجه اين افزايش نشد بر اثر همين اشتباه 12000 نفر از اهالي محلي و بيش از 8000 نفر كه جهت تعطيلات به آن منطقه رفته بودند ، در اثر اين سهل انگاري دچار حادثه شده و پس از گذشت دوسال از واقعه ، مطالعات اپيدميولوژيكي نشان داد كه افراديكه در معرض آلودگي قرار داشتند علائم بيماري از خود نشان داده اند.
پيامدهاي حوادث شيميايي:
۱- تشويش اذهان عمومي :
آگاهي افراد جامعه از خطراتي كه در اثر بروز حوادف شيميايي سلامتي را تهديد مي كند در 20 ساله اخير تغير يافته ، انجمن ها ، گروههاي مخالف ، و راديو تلويزيون در زمينه پيشگيري از حوادث شيميايي علاقمند شده اند.
دولت ها نيز در اثر اين فشارها سياست هايي را براي مقابله در پيش گرفته اند در فاصله بروز يك حادثه شيميايي ، تشويش اذهان عمومي سبب شده تا سياستگذاران و متخصصين در امر بهداشت ، اطلاعات خود را در زمينه خطرات كوتاه مدت، ميان مدت، و بلند مدت در زمينه سلامت افراد در معرض را افزايش
دهند تا از اين طريق بتوانند مردم جامعه را محافظت نمايند.
۲-مرگ و مير و بيماري:
حوادث بزرگ تاكنون سبب 13000 مورد مرگ و مير و 100000 مورد حادثه ديده و نزديك 000/000/3 نفر بي خانمان را گزارش ميدهد. ( اين اطلاعات مربوط به فاصله سالهاي 1970 تا 1993 است )
3-اثرات اقتصادي:
در اثر حوادث شيميايي ممكن است وضعيت اقتصاد منطقه اي يا ملي مورد تأثير قرار گيرد . ممكن است معيشت و توليد مثل به وقفه افتد اغلب در طولاني مدت تشويش عمومي ممكن است افزايش يافته و برروي سرمايه گذاري داخلي تأثير بگذارد.
4-هزينه هاي ناخواسته:
در اثر بروز حادثه شيميايي هزينه هاي ناخواسته اي تحميل خواهد شد براي مثال ، تعطيل شدن تأسيسات بهداشتي كه در معرض آلودگي قرار گرفته اند هزينه هاي مربوط به ارزيابي آلودگي و هزينه هاي مربوط به پاكسازي و رفع آلودگي منابع آب ، خاك و يا محصولات غذايي از جمله هزينه هاي ناخواسته اي است كه در اثر حوادف شيميايي تحميل ميشود.
5-دادخواهي و غرامت:
زماني كه مردم دچار حادثه ميشوند يا معيشت آنها دچار آسيب ميشود بر آن ميشوند كه غرامت دريافت كنند كه اين امر تأثير بر روي هزينه ها خواهد شد.
در اثر حادثه شيميايي محيط زيست دچار صدمه خواهد شد هزينه هايي كه در اثر پاكسازي و در نتيجه بر روي محيط زيست خواهد گذارد قابل توجه است.
نقش دولت در حوادث شيميايي:
1- سطح منطقه اي
2- سطح ملي
واكنش دولت در حوادث شيميايي:
1- شناسايي مسؤل دولتي چه بصورت انفرادي و يا بصورت سازمان يافته كه پاسخگو به حوادث شيميايي و پيامدهاي آن باشند.
2- برقراري همكاري هاي بين بخشي:
3- توسعه برنامه ملي براي حوادث شيميايي
4-ارتقاء قوانين
ارتقاء قوانين :
* برقراري نظام ثبت خطر
* كنترل خطر در صنايع
* آئين نامه ها و دستورالعمل ها
* مكانهايي كه براي احداث كارخانجات شيميايي در نظر گرفته ميشود
* -كنترل حمل و نقل مواد شيميايي
* -كنترل مكان دفع ضايعات
* كنترل مواد غذايي آلوده و آب هاي آلوده
* كنترل حوادث و مديريت حوادث
پایان
منبع:سايتOCCUPATIONAL HEALTH MAZANDRAN)